Selecteer een pagina

Er werd me gevraagd om weer eens een wat luchtiger stukje te schrijven na al die zware artikelen over energie en vaccinaties. En wat is er nou luchtiger dan de uitvinding van:

De luchtballon!

Iets wat ik me bijna niet voor kon stellen toen ik het las is dat we heel goed weten wie de luchtballon heeft uitgevonden. Het leek me zo iets algemeens dat door veel mensen op verschillende momenten bedacht had kunnen worden.

Toch weten we heel zeker dat de luchtballon uitgevonden is door de gebroeders Montgolfier (blijkbaar zijn vliegpioniers vaak broers?)

Dr. Hoofdwerker laat een ballonnetje op

Dr. Hoofdwerker laat een ballonnetje op

Een publiciteitsstunt

Het begon waarschijnlijk als een soort publiciteitsstunt voor de papierfabriek van hun vader. Rond 1780 bliezen de Montgolfiers een reusachtige, tien meter hoge papieren zak op met hete lucht. Die zak ging door de warme lucht niet alleen rechtop staan, hij verdween vervolgens ook de hoogte in.

Grote kans dat het niet eens het plan was om hem op te laten stijgen, maar dat hij per ongeluk los werd getrokken door de enorme opwaartse kracht van zo’n grote ballon.

Concurrentie

Op hetzelfde moment was een andere fransman, Jacques Alexandre Charles, aan het experimenteren met ballonnen gevuld met waterstofgas in plaats van warme lucht. Waterstofgas was kort daarvoor ontdekt en werkt ook fantastisch om dingen op te laten stijgen, en je hoeft er geen groot vuur voor onder je ballon te hangen.

Liever niet zelfs.

Kort na de Montgolfiers maakte Alexander liet ook zijn eerste proefballonnen op. Dit was het startschot voor een soort luchtrace, waaraan vooral Frankrijk en Engeland deelnamen en waar een hoop kleurrijke figuren aan meededen.

De eerste ‘bemande’ vlucht werd door de Montgolfiers uitgevoerd, waarbij ze een rieten mand onder de ballon hingen met daarin drie dieren: een schaap, een eend en een haan.

Ja.

Ik weet het ook niet.

Een schaap, een eend en een haan. Waarom ook niet?

De ballon stijgt vijfhonderd meter en komt ongeveer drie kilometer van de plek van lancering weer neer op de grond. De passagiers mankeren niks.

Alleen de haan is lichtgewond, vermoedelijk doordat het schaap hem getrapt had.

Na die eerste vluchten kon niemand zich eigenlijk echt voorstellen wat het nut zou kunnen zijn van een luchtballon, of van vliegen in het algemeen. Waarom zou iemand de lucht in willen? Wat moet je daar?

Grote denkers van dat moment kwamen niet veel verder dan dat ze koetsen lichter konden maken door er ballonnen aan te hangen.

Zo zie je maar dat zelfs de toepassing van een bestaande uitvinding niet zomaar te voorspellen is.

De eerste mens in de lucht

In 1783 ging de eerste echt bemande ballon de lucht in. Ook deze nieuwe ballon was van de Montgolfiers. Hij was nóg groter dan de eerste, wel dertig meter hoog en prachtig blauw met goud versierd. Er hing een reusachtige brander onder van drie meter doorsnee.

Een van de eerste vluchten met een luchtballon

De bedoeling was om de proefvluchten met veroordeelde misdadigers te doen, maar uiteindelijk werden de eerste twee zogenoemde ‘aeronauten’ de markies van Arlandes en Jean-François Pilâtre de Rozier.

Blijkbaar zagen de Montgolfiers het in elk geval niet zitten om zelf de lucht in te gaan.

De ballon steeg op in de buurt van waar de Eiffeltoren nu staat en vloog in een half uur over Parijs heen.

Dit waren de eerste mensen (voor zover we weten) die ooit hebben gevlogen en ze hadden dan ook geen idee wat ze moesten verwachten. De twee passagiers zaten in een soort galerij die om de opening aan de onderkant van de ballon heen zat.

Buurman en buurman

Om de ballon in evenwicht te houden moesten ze tegenover elkaar, allebei aan de andere kant van de ballon gaan zitten. Daardoor hebben ze elkaar zowat de hele vlucht niet kunnen zien en konden ze alleen communiceren door hard naar elkaar te schreeuwen.

En dat hebben ze dan ook de hele tijd gedaan. Vooral d’Arlandes werd een beetje zenuwachtig tijdens de vlucht. Er werd een en ander heen en weer geroepen over ballonnen die in brand stonden, touwen die langzaam losraakten en een galerij die uit elkaar zou vallen.

Deze balanceeract op grote hoogte zou denk ik niet misstaan hebben in een aflevering van Buurman en Buurman.

De inwoners van Parijs konden de aeronauten duidelijk naar elkaar horen roepen terwijl ze boven hen langs vlogen.

Die eerste vlucht stel ik me ongeveer zo voor

De waterstofballon

Tien dagen later vertrok een tweede vlucht, dit keer met een waterstofballon. Dr. Alexandre Charles vloog (wel) zelf en nam een assistent met een hoop wetenschappelijke meetapparatuur mee. Het bijzondere van de ballon van Charles was dat zijn ontwerp eigenlijk al perfect was; de moderne gasballonnen zijn bijna identiek aan waar hij in vloog.

Ze vlogen ongeveer twee uur en landden bijna 50 km verderop. Daar maakten ze de ballon vast en Charles vroeg zijn assistent om uit te stappen. Dat was niet zo handig; de assistent was een behoorlijke ballast en de ballon schoot dan ook direct omhoog, met alleen dr. Charles nog aan boord.

Charles had wel een mooier bakkie

Tien minuten later zat hij in z’n uppie op 3 km hoogte, de eerste solovlucht in de geschiedenis. Hij liet de ballon langzaam leeglopen en kwam een half uur later weer netjes op de grond terecht.

‘Never has a man felt so solitary, so sublime, – and so utterly terrified’

Dr. Charles never flew again.

De strijd om het luchtruim is nog lang verder gegaan met zoals gezegd nog een hoop mooie figuren. Omdat dit blog over uitvinders gaat wilde ik het houden bij de uitvinding van de luchtballon.

Het verhaal is het lezen waard, mocht je meer willen weten dan kan ik dit boek aanraden!